Thuê người gây thương tích nhưng nạn nhân tử vong – xử tội gì?

Trong thực tiễn xét xử các vụ án hình sự có đồng phạm, đặc biệt là các vụ thuê người đánh, đâm để trả thù, việc xác định tội danh của người chủ mưu luôn là vấn đề phức tạp. Không ít trường hợp, người thuê chỉ có mục đích “dằn mặt”, “gây thương tích”, nhưng hậu quả cuối cùng lại dẫn đến chết người. Vậy trong trường hợp này, người chủ mưu có bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Giết người hay không?

Án lệ số 01/2016/AL của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao đã đưa ra định hướng quan trọng để giải quyết câu hỏi này.

Tóm tắt tình huống vụ án

Đồng Xuân Phương có mâu thuẫn cá nhân với anh Nguyễn Văn Soi trong quá trình làm việc. Do bực tức, Phương đã thuê người dùng dao đâm anh Soi để gây thương tích trả thù. Khi thỏa thuận, Phương chỉ yêu cầu đâm vào tay, chân, không yêu cầu tấn công vào các vùng trọng yếu của cơ thể có khả năng dẫn đến chết người.

Người được thuê đã thực hiện đúng theo yêu cầu, dùng dao đâm hai nhát vào đùi nạn nhân. Tuy nhiên, do vết thương làm đứt động mạch, tĩnh mạch đùi, anh Soi bị sốc mất máu cấp và tử vong.

Các cấp tòa sơ thẩm và phúc thẩm ban đầu đều kết án Phương về tội Giết người. Sau đó, Chánh án TAND tối cao kháng nghị giám đốc thẩm.

Vấn đề pháp lý đặt ra

Vấn đề trọng tâm cần giải quyết là:
Trong trường hợp chủ mưu chỉ có ý định gây thương tích, không mong muốn tước đoạt tính mạng, nhưng hậu quả chết người vẫn xảy ra, thì chủ mưu phải chịu trách nhiệm về tội danh nào?

Việc xác định đúng lỗi chủ quan của người phạm tội có ý nghĩa quyết định trong việc định tội và áp dụng hình phạt.

Nhận định của Hội đồng Thẩm phán

Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao xác định:

Về ý thức chủ quan, Đồng Xuân Phương chỉ muốn gây thương tích, không có ý định giết người.

Phương chỉ đạo cụ thể người thực hành đâm vào tay, chân – những vị trí không được coi là vùng trọng yếu của cơ thể.

Người thực hành thực hiện đúng yêu cầu, không tấn công bừa bãi hay vượt quá phạm vi chỉ đạo.

Hậu quả chết người xảy ra do diễn biến khách quan ngoài ý muốn, xuất phát từ việc mất máu cấp, là tình huống khó lường trước đối với chủ mưu.

Từ đó, Hội đồng Thẩm phán kết luận:
Hành vi của Đồng Xuân Phương không cấu thành tội Giết người, mà thuộc trường hợp Cố ý gây thương tích dẫn đến chết người.

Việc các cấp tòa trước đó kết án bị cáo về tội Giết người là không đúng pháp luật, cần hủy án để xét xử lại theo đúng tội danh.

Giá trị pháp lý và ý nghĩa thực tiễn của án lệ

Án lệ 01/2016/AL có giá trị đặc biệt quan trọng trong thực tiễn xét xử, bởi án lệ này khẳng định nguyên tắc:

Không chỉ căn cứ vào hậu quả chết người, mà phải xem xét ý thức chủ quan, phạm vi chỉ đạo và hành vi thực tế của người chủ mưu.

Trong vụ án đồng phạm, nếu người chủ mưu không có ý định tước đoạt mạng sống, và hậu quả chết người nằm ngoài mong muốn của họ, thì không thể suy diễn để truy cứu trách nhiệm về tội Giết người.

Việc phân định giữa tội Giết người và tội Cố ý gây thương tích dẫn đến chết người phải dựa trên lỗi cố ý trực tiếp hay gián tiếp, chứ không chỉ dựa vào kết quả cuối cùng.

Án lệ này giúp hạn chế tình trạng định tội nặng hơn lỗi thực tế, đồng thời bảo đảm nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự.

Kết luận

Án lệ 01/2016/AL là cơ sở quan trọng để bảo đảm việc áp dụng pháp luật hình sự công bằng, đúng bản chất hành vi phạm tội. Trong các vụ án thuê người gây thương tích, nếu chứng minh được người chủ mưu chỉ có ý định gây thương tích, không mong muốn và không chấp nhận hậu quả chết người, thì người đó không phải chịu trách nhiệm về tội Giết người, dù hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra.

Đây là bài học pháp lý lớn cho cả cơ quan tiến hành tố tụng lẫn người dân trong việc nhận thức rõ ranh giới giữa các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người.