Khi nào cha mẹ được xem là người phụ thuộc để tính giảm trừ gia cảnh?

Việc đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh khi tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cha mẹ cũng được tính là người phụ thuộc, đặc biệt khi cha mẹ có lương hưu hoặc có nguồn thu nhập riêng. Hiểu đúng điều kiện pháp luật sẽ giúp người nộp thuế tránh sai sót khi quyết toán.

Tóm tắt tình huống

Một người độc thân sống cùng mẹ đã nghỉ hưu. Để có thêm thu nhập, người con mở cho mẹ một tiệm tạp hóa nhỏ. Người con băn khoăn liệu vẫn có thể đăng ký mẹ là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh hay không, và thủ tục cần thực hiện thế nào.

Quy định pháp luật về cha mẹ là người phụ thuộc

Theo Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung), cha mẹ ruột, cha mẹ nuôi hợp pháp, cha mẹ vợ hoặc chồng được xem là người phụ thuộc nếu đáp ứng điều kiện về độ tuổi và thu nhập.

Pháp luật chia thành hai trường hợp:

Thứ nhất, cha mẹ ngoài độ tuổi lao động (đã nghỉ hưu):
Phải không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 1 triệu đồng/tháng.

Thứ hai, cha mẹ trong độ tuổi lao động:
Chỉ được tính là người phụ thuộc nếu bị khuyết tật hoặc mất khả năng lao động và có thu nhập thấp dưới ngưỡng quy định.

Mở tiệm tạp hóa nhỏ có ảnh hưởng việc đăng ký người phụ thuộc không?

Nếu mẹ đã nghỉ hưu nhưng có hoạt động kinh doanh tạp hóa, cần xem xét thu nhập thực tế. Nếu thu nhập bình quân vượt quá 1 triệu đồng/tháng thì không đủ điều kiện để được đăng ký là người phụ thuộc.

Ngược lại, nếu việc kinh doanh chỉ mang tính nhỏ lẻ, không phát sinh thu nhập đáng kể hoặc dưới mức quy định, người con vẫn có thể đăng ký mẹ là người phụ thuộc.

Điểm quan trọng là cơ quan thuế sẽ căn cứ vào thu nhập thực tế chứ không chỉ dựa vào việc có kinh doanh hay không.

Hồ sơ đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc

Người nộp thuế cần chuẩn bị:

Bản sao căn cước công dân của cha mẹ

Giấy khai sinh hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ – con

Hồ sơ chứng minh thu nhập thấp (nếu cần)

Tờ khai đăng ký người phụ thuộc theo mẫu của cơ quan thuế

Văn bản ủy quyền cho đơn vị chi trả thu nhập đăng ký (nếu đăng ký qua công ty)

Sau đó, nộp hồ sơ thông qua cơ quan chi trả thu nhập hoặc trực tiếp tại cơ quan thuế quản lý.

Lưu ý quan trọng khi quyết toán thuế

Người nộp thuế cần theo dõi tình trạng thu nhập của cha mẹ. Nếu sau này cha mẹ có thu nhập vượt mức quy định (ví dụ kinh doanh tốt hơn hoặc có nguồn thu khác), cần điều chỉnh giảm người phụ thuộc để tránh bị truy thu hoặc xử phạt.

Ngoài ra, việc đăng ký phải thực hiện đúng thời hạn trong năm tính thuế để được tính giảm trừ đầy đủ.

Kết luận

Cha mẹ được xem là người phụ thuộc để tính giảm trừ gia cảnh khi đáp ứng điều kiện về độ tuổi và thu nhập theo quy định pháp luật. Trường hợp đã nghỉ hưu nhưng có thu nhập từ kinh doanh, cần xác định mức thu nhập cụ thể để quyết định có đủ điều kiện hay không.

Việc nắm rõ quy định và chuẩn bị hồ sơ đầy đủ sẽ giúp người nộp thuế tận dụng đúng quyền lợi, đồng thời tránh rủi ro pháp lý khi quyết toán thuế TNCN.