Nhà sạt lở gây thiệt hại cho hàng xóm do mưa bão có phải bồi thường không?

Tóm tắt tình huống

Một gia đình xây nhà trên khu đất cao hơn so với nhà bên cạnh. Sau thời gian mưa lớn kéo dài, phần đất phía sau bị sạt lở, tràn xuống gây thiệt hại cho hàng xóm như hư hỏng nhà cửa, chết gia súc và ảnh hưởng hoa màu. Hàng xóm yêu cầu bồi thường, trong khi chủ nhà cho rằng nguyên nhân do thiên tai. Vậy trong trường hợp này, chủ nhà có phải bồi thường không, hay được miễn trách nhiệm vì yếu tố mưa bão?

1. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại theo pháp luật

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, người gây thiệt hại phải bồi thường nếu có hành vi làm ảnh hưởng đến tài sản hoặc quyền lợi hợp pháp của người khác.

Đối với thiệt hại do nhà cửa hoặc công trình gây ra, chủ sở hữu hoặc người quản lý phải chịu trách nhiệm bồi thường, trừ trường hợp thiệt hại xảy ra do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại.

2. Thiên tai có phải lúc nào cũng được miễn trách nhiệm?

Nhiều người cho rằng cứ mưa bão, sạt lở là “trời gây ra”, nên không phải bồi thường. Tuy nhiên, pháp luật chỉ miễn trách nhiệm khi đó là sự kiện bất khả kháng, tức là:

Xảy ra khách quan;

Không thể lường trước;

Không thể khắc phục dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết.

Nếu sạt lở xảy ra do địa hình cao, việc san gạt đất, xây dựng không có biện pháp gia cố, không xây kè chống sạt, thì thiệt hại không được xem là bất khả kháng.

3. Khi nào chủ nhà phải bồi thường?

Chủ nhà có thể phải bồi thường nếu:

Biết đất cao có nguy cơ sạt nhưng không gia cố;

Thi công không đảm bảo an toàn;

Không có biện pháp thoát nước hoặc chống trôi đất;

Có lỗi vô ý hoặc thiếu trách nhiệm.

Trong thực tế, việc xây dựng trên nền đất cao luôn có nguy cơ trượt đất khi mưa, nên chủ nhà được xem là có nghĩa vụ phòng ngừa rủi ro.

Nếu không thực hiện đầy đủ biện pháp kỹ thuật, việc sạt lở gây thiệt hại cho nhà bên cạnh sẽ phát sinh trách nhiệm bồi thường.

4. Trường hợp nào có thể không phải bồi thường?

Chủ nhà có thể được miễn trách nhiệm nếu chứng minh được:

Sạt lở do thiên tai cực đoan vượt ngoài dự đoán;

Đã xây dựng đúng thiết kế, có kè chắn và biện pháp kỹ thuật đầy đủ;

Đã áp dụng mọi biện pháp phòng ngừa nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Việc chứng minh này thường cần hồ sơ kỹ thuật, biên bản hiện trường hoặc kết luận cơ quan chuyên môn.

5. Nên xử lý tranh chấp thế nào?

Khi xảy ra thiệt hại, các bên nên:

Trao đổi, thương lượng mức bồi thường;

Lập biên bản ghi nhận thiệt hại;

Nhờ chính quyền địa phương hòa giải;

Nếu không thống nhất, có thể yêu cầu tòa án giải quyết.

Việc chủ động thiện chí thường giúp giảm căng thẳng và tránh kiện tụng kéo dài.

Kết luận

Nhà sạt lở gây thiệt hại cho hàng xóm dù do mưa bão vẫn có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường nếu chủ nhà không thực hiện đầy đủ biện pháp phòng ngừa. Chỉ khi chứng minh được đó là sự kiện bất khả kháng và không có lỗi, chủ nhà mới được miễn trách nhiệm. Do đó, việc xây dựng an toàn và quản lý rủi ro là yếu tố quan trọng để tránh tranh chấp và thiệt hại pháp lý.