Có thể xin lại con đã cho làm con nuôi hay không?

Tóm tắt tình huống

Năm 2016, sau khi vợ mất vì sinh nở, người cha rơi vào hoàn cảnh kinh tế khó khăn, phải đi làm ăn xa nên đã đồng ý cho vợ chồng hàng xóm nhận con mình làm con nuôi. Việc cho – nhận con nuôi đã được thực hiện đúng thủ tục tại UBND cấp xã. Sau nhiều năm bươn chải, hiện nay người cha đã ổn định cuộc sống, có điều kiện kinh tế tốt hơn và mong muốn xin lại con để trực tiếp nuôi dưỡng, dạy dỗ. Tuy nhiên, cha mẹ nuôi không đồng ý vì đã gắn bó tình cảm với đứa trẻ như con ruột. Người cha băn khoăn liệu có thể gửi đơn lên tòa án để xin lại con hay không.

Quyền của cha mẹ ruột sau khi cho con làm con nuôi

Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi. Kể từ thời điểm giao nhận con nuôi hợp pháp, quan hệ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi được xác lập đầy đủ như quan hệ cha mẹ – con ruột. Đồng thời, trừ trường hợp có thỏa thuận khác, cha mẹ đẻ chấm dứt hầu hết các quyền và nghĩa vụ đối với con đã cho làm con nuôi, bao gồm quyền chăm sóc, nuôi dưỡng, đại diện theo pháp luật và cấp dưỡng.

Điều này thể hiện nguyên tắc xuyên suốt của pháp luật về nuôi con nuôi: bảo đảm sự ổn định, bền vững và lâu dài cho môi trường sống của trẻ em, tránh việc thay đổi người nuôi dưỡng một cách tùy tiện gây xáo trộn nghiêm trọng đến tâm lý và sự phát triển của trẻ.

Vì vậy, việc cha mẹ ruột gặp khó khăn rồi sau đó khá giả hơn không phải là căn cứ pháp lý để đòi lại con đã cho làm con nuôi.

Có thể xin lại con nếu cha mẹ nuôi không đồng ý không?

Trong trường hợp việc nuôi con nuôi vẫn đang tồn tại hợp pháp, cha mẹ đẻ không có quyền đơn phương xin lại con, kể cả khi có nguyện vọng chính đáng hay thiện chí bù đắp công lao nuôi dưỡng. Tòa án cũng không có cơ sở pháp lý để chấp nhận yêu cầu “xin lại con” chỉ dựa trên lý do hoàn cảnh của cha mẹ ruột đã thay đổi.

Chỉ khi quan hệ nuôi con nuôi bị chấm dứt theo quy định của pháp luật thì vấn đề quyền, nghĩa vụ giữa các bên mới được xem xét lại.

Những trường hợp được chấm dứt việc nuôi con nuôi

Luật Nuôi con nuôi quy định rất chặt chẽ các trường hợp chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi, bao gồm:

– Con nuôi đã thành niên và cha mẹ nuôi tự nguyện chấm dứt việc nuôi con nuôi.
– Con nuôi hoặc cha mẹ nuôi có hành vi nghiêm trọng xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của nhau.
– Cha mẹ nuôi ngược đãi, hành hạ, bóc lột sức lao động hoặc lợi dụng việc nuôi con nuôi vì mục đích trái pháp luật.
– Việc nuôi con nuôi vi phạm các điều cấm của pháp luật như mua bán trẻ em, xâm hại tình dục, phân biệt đối xử giữa con nuôi và con đẻ.

Ngoài các trường hợp nêu trên, pháp luật không cho phép chấm dứt việc nuôi con nuôi chỉ vì mong muốn chủ quan của cha mẹ đẻ.

Góc nhìn thực tiễn và lời khuyên

Về mặt tình cảm, mong muốn được nhận lại con của người cha là điều dễ cảm thông. Tuy nhiên, sau nhiều năm chung sống, đứa trẻ đã hình thành mối gắn bó sâu sắc với cha mẹ nuôi và môi trường sống hiện tại. Việc thay đổi đột ngột người nuôi dưỡng có thể gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng cho trẻ, đi ngược lại nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em.

Trong trường hợp này, nếu thực sự mong muốn được gần gũi, người cha có thể lựa chọn cách ứng xử mềm dẻo hơn như duy trì thăm nom, quan tâm, hỗ trợ con về tinh thần và vật chất trên cơ sở tự nguyện và được sự đồng thuận của cha mẹ nuôi, thay vì theo đuổi một tranh chấp pháp lý khó có cơ hội thành công.

Tóm lại, khi việc nuôi con nuôi đã được xác lập hợp pháp và không thuộc trường hợp bị chấm dứt theo luật định, cha mẹ ruột không có quyền xin lại con, kể cả khi hoàn cảnh cá nhân đã thay đổi theo chiều hướng tích cực.