Cha mẹ muốn cho con trai nhà nhưng sợ bị bán — Có cách nào bảo vệ tài sản?

Tóm tắt tình huống

Cha mẹ muốn để lại căn nhà — tài sản duy nhất — cho con trai trưởng, nhưng lo ngại người này có thể bán nhà để tiêu xài, ảnh hưởng đến nơi ở và nguồn thu nhập của gia đình. Vậy pháp luật cho phép những phương án nào để vừa cho tài sản vừa hạn chế rủi ro bị bán?

Có thể “cấm bán nhà” khi tặng cho không?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, cha mẹ có quyền tặng cho tài sản khi còn sống. Pháp luật cho phép tặng cho tài sản kèm điều kiện nếu điều kiện đó không vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.

Tuy nhiên, trên thực tế, điều kiện “không được bán nhà” thường khó kiểm soát vì khi quyền sở hữu đã sang tên cho người con thì họ có đầy đủ quyền định đoạt, bao gồm quyền chuyển nhượng. Điều kiện này thường không được ghi nhận trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nên việc ngăn chặn bán nhà phụ thuộc nhiều vào ý thức người nhận hoặc phải tranh chấp tại tòa.

Vì vậy, tặng cho ngay khi còn sống không phải là giải pháp an toàn nếu lo ngại người nhận sẽ bán tài sản.

Phương án an toàn hơn: Lập di chúc

Nếu cha mẹ muốn đảm bảo quyền kiểm soát tài sản cho đến cuối đời, nên lập di chúc thay vì tặng cho ngay. Khi đó:

Cha mẹ vẫn là chủ sở hữu nhà.

Người con chỉ được nhận sau khi cha mẹ qua đời.

Có thể quy định rõ cách sử dụng tài sản.

Di chúc nên được công chứng để tăng giá trị pháp lý và hạn chế tranh chấp.

Dùng nhà làm tài sản thờ cúng

Một giải pháp pháp lý được áp dụng khá nhiều là lập di chúc xác định căn nhà là tài sản dùng vào việc thờ cúng, đồng thời chỉ định người con là người quản lý.

Theo quy định pháp luật, người quản lý di sản thờ cúng chỉ có quyền quản lý, bảo quản và sử dụng đúng mục đích, không được bán hoặc định đoạt tài sản. Đây là cách giúp giữ nhà lâu dài trong gia đình.

Chỉ cho quyền quản lý thay vì chuyển quyền sở hữu

Cha mẹ cũng có thể lập hợp đồng ủy quyền để con trai quản lý nhà, thu tiền cho thuê, chăm sóc tài sản nhưng quyền sở hữu vẫn thuộc cha mẹ. Phương án này giúp:

Giữ quyền kiểm soát tài sản.

Ngăn chặn việc tự ý bán nhà.

Đảm bảo cha mẹ vẫn có nơi ở và nguồn thu.

Khi nào con có thể bị tước quyền thừa kế?

Pháp luật chỉ cho phép tước quyền hưởng di sản trong các trường hợp đặc biệt như:

Ngược đãi, hành hạ nghiêm trọng cha mẹ.

Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng.

Có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe người để lại di sản.

Giả mạo hoặc cản trở việc lập di chúc.

Nếu không thuộc các trường hợp này, cha mẹ vẫn có quyền quyết định cho con hưởng tài sản.

Lời khuyên thực tế

Để hạn chế rủi ro, cha mẹ nên:

Không sang tên nhà khi còn sống nếu chưa thật sự yên tâm.

Lập di chúc rõ ràng, có công chứng.

Cân nhắc quy định mục đích thờ cúng hoặc cơ chế quản lý tài sản.

Trao đổi minh bạch với các con để tránh mâu thuẫn.

Kết luận

Pháp luật không có cơ chế tuyệt đối ngăn người thừa kế bán tài sản nếu đã được chuyển quyền sở hữu. Do đó, giải pháp an toàn nhất là giữ quyền sở hữu khi còn sống và lập di chúc phù hợp hoặc chỉ giao quyền quản lý. Việc lựa chọn phương án cần cân nhắc kỹ để vừa đảm bảo ý chí của cha mẹ vừa bảo vệ tài sản gia đình.