Bản án 04/2020/DS-ST: Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng khi nuôi con không cùng huyết thống

Trong thực tiễn giải quyết các tranh chấp dân sự, không ít trường hợp phát sinh yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng từ các quan hệ hôn nhân – gia đình đã chấm dứt. Một trong những tình huống đặc biệt nhạy cảm là việc người chồng nuôi dưỡng con trong thời kỳ hôn nhân nhưng sau đó phát hiện không cùng huyết thống. Pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể cho trường hợp này, khiến việc giải quyết phụ thuộc nhiều vào cách áp dụng nguyên tắc chung và lẽ công bằng.

Bản án số 04/2020/DS-ST của TAND huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ là một ví dụ tiêu biểu.

Tóm tắt tình huống vụ án

Anh Đinh Hồng V và chị Nguyễn Thị Thanh H kết hôn năm 2009, có hai con chung trên giấy tờ hộ tịch. Trong thời kỳ hôn nhân, anh V trực tiếp nuôi dưỡng cháu Đinh Tùng L từ khi sinh ra đến khi cháu hơn 4 tuổi.

Sau khi ly hôn, anh V tiến hành giám định ADN và xác định cháu L không phải con ruột của mình. Cho rằng mình bị lừa dối, anh V khởi kiện yêu cầu chị H bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, bao gồm chi phí nuôi dưỡng cháu L trong 51 tháng, chi phí sinh con, tổn thất tinh thần và tiền công chăm sóc, tổng cộng hơn 120 triệu đồng.

Chị H thừa nhận việc không chung thủy nhưng cho rằng anh V đã biết sự việc và tự nguyện nuôi con “làm phúc”, đồng thời không đồng ý bồi thường. Tuy nhiên, tại phiên tòa, chị chấp nhận bồi thường một phần chi phí.

Vấn đề pháp lý đặt ra

Vụ án đặt ra nhiều vấn đề pháp lý phức tạp, trong đó trọng tâm là:

Việc nuôi dưỡng một đứa trẻ không cùng huyết thống do bị lừa dối trong hôn nhân có được coi là thiệt hại ngoài hợp đồng hay không?

Trong bối cảnh chưa có án lệ và chưa có quy định cụ thể, Tòa án có được áp dụng nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự và lẽ công bằng để buộc bồi thường hay không?

Xác định phạm vi, mức độ bồi thường như thế nào để đảm bảo hài hòa lợi ích các bên?

Nhận định và lập luận của Tòa án

Hội đồng xét xử xác định: trong thời kỳ hôn nhân, chị H đã vi phạm nghĩa vụ chung thủy của vợ chồng, dẫn đến việc anh V nuôi dưỡng một đứa trẻ không phải con ruột mà không hề biết sự thật. Hành vi này xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm, uy tín và quyền lợi hợp pháp của anh V.

Mặc dù pháp luật chưa có quy định trực tiếp cho trường hợp tương tự, Tòa án căn cứ:

Khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại;

Điều 3 và Điều 6 Bộ luật Dân sự 2015 về nguyên tắc cơ bản và áp dụng tương tự pháp luật, án lệ, lẽ công bằng;

Thực tế thiệt hại vật chất và tinh thần mà anh V phải gánh chịu.

Tòa án cho rằng việc anh V nuôi dưỡng cháu L xuất phát từ niềm tin chính đáng của một người cha, với mục đích gắn bó tình cảm và trông cậy khi tuổi già. Khi mục đích này không đạt được do hành vi trái nghĩa vụ của chị H, thì người gây ra thiệt hại phải có trách nhiệm bồi thường.

Về mức bồi thường, Tòa án xác định chi phí nuôi dưỡng bình quân 2.100.000 đồng/tháng, tính một nửa trách nhiệm cho chị H; đồng thời buộc bồi thường thêm chi phí sinh con, tiền công chăm sóc và tổn thất tinh thần. Tổng số tiền chị H phải bồi thường là 96.970.000 đồng.

Ý nghĩa pháp lý và thực tiễn

Bản án này có ý nghĩa quan trọng vì:

Khẳng định khả năng khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong các quan hệ hôn nhân – gia đình đặc thù;

Thể hiện vai trò của lẽ công bằng khi pháp luật chưa có quy định cụ thể;

Tạo cơ sở tham khảo cho các vụ việc tương tự, nhất là trong bối cảnh ngày càng nhiều tranh chấp liên quan đến xác định quan hệ huyết thống và trách nhiệm phát sinh.

Kết luận

Bản án 04/2020/DS-ST cho thấy, dù pháp luật chưa điều chỉnh đầy đủ mọi tình huống, Tòa án vẫn có thể vận dụng nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự và lẽ công bằng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người bị thiệt hại. Đây là hướng tiếp cận nhân văn, đồng thời góp phần hoàn thiện thực tiễn áp dụng pháp luật trong lĩnh vực bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.