Nhận tiền chuyển khoản nhầm, trả lại khi không có công an?

Tóm tắt tình huống

Anh Bình bất ngờ nhận được 180 triệu đồng chuyển khoản nhầm vào tài khoản ngân hàng cá nhân. Sau đó, người chuyển tiền tiếp tục gửi một khoản nhỏ kèm nội dung “xin lại”. Do lo ngại lừa đảo, anh Bình không phản hồi và cũng không chuyển trả tiền. Tiếp theo, nhiều người tự xưng là nhân viên ngân hàng của bên chuyển nhầm hoặc ngân hàng anh đang sử dụng liên hệ yêu cầu hoàn trả tiền, nhưng đều gọi từ số di động cá nhân, không phải tổng đài chính thức. Anh Bình chỉ đồng ý trả lại tiền nếu có công an chứng kiến. Trong khi đó, ngân hàng thông báo đã có công văn phối hợp xử lý và yêu cầu anh đến chi nhánh để hoàn trả tiền, nhưng không cho xem văn bản với lý do “công văn mật”. Vấn đề đặt ra là: có nên trả tiền nhận chuyển khoản nhầm khi công an không chứng kiến, và đâu là cách xử lý đúng pháp luật để tránh rủi ro?

1. Nhận tiền chuyển khoản nhầm có phải trả lại không?

Theo quy định của pháp luật dân sự, người chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật phải hoàn trả cho chủ sở hữu. Tiền chuyển khoản nhầm được xác định là tài sản của người chuyển, không phải của người nhận nhầm.

Tuy nhiên, nghĩa vụ hoàn trả chỉ phát sinh khi xác định đúng chủ sở hữu và đúng quy trình. Việc người nhận nhầm tiền thận trọng, không chuyển trả ngay khi chưa xác minh đầy đủ thông tin không bị coi là hành vi chiếm đoạt.

2. Quy trình xử lý tiền chuyển khoản nhầm theo quy định ngân hàng

Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, khi xảy ra chuyển tiền nhầm:

Người chuyển tiền nhầm phải liên hệ với ngân hàng nơi mình mở tài khoản và làm đơn đề nghị hỗ trợ.

Ngân hàng sẽ xác minh giao dịch, kiểm tra lịch sử chuyển tiền.

Sau khi xác định có chuyển nhầm, ngân hàng của bên chuyển sẽ phối hợp với ngân hàng của bên nhận để liên hệ người nhận tiền.

Việc hoàn trả tiền phải được thực hiện thông qua hệ thống ngân hàng, có chứng từ, xác nhận rõ ràng.

Người nhận tiền không có nghĩa vụ tự chuyển trả cho cá nhân tự xưng là người chuyển nhầm hoặc người gọi điện không chứng minh được tư cách pháp lý.

3. Có cần công an chứng kiến khi trả tiền chuyển khoản nhầm không?

Pháp luật không bắt buộc việc hoàn trả tiền chuyển khoản nhầm phải có công an trực tiếp chứng kiến. Tuy nhiên, trong thực tế, để tránh rủi ro bị lừa đảo hoặc bị đòi tiền nhiều lần, người nhận tiền có quyền yêu cầu một phương thức trả tiền an toàn.

Cách làm được khuyến nghị là:

Đến trực tiếp chi nhánh ngân hàng nơi mình mở tài khoản;

Làm việc với giao dịch viên chính thức;

Yêu cầu ngân hàng lập biên bản hoàn trả tiền, ghi rõ:

Số tiền hoàn trả;

Thông tin người chuyển nhầm;

Lý do hoàn trả (chuyển nhầm);

Xác nhận của ngân hàng.

Trong trường hợp có dấu hiệu phức tạp hoặc tranh chấp, người nhận tiền có thể chủ động trình báo công an, nhưng đây không phải điều kiện bắt buộc để hoàn trả tiền.

4. Có nên tự chuyển tiền cho người gọi điện yêu cầu trả lại?

Người nhận tiền không nên tự ý chuyển trả tiền cho:

Cá nhân gọi từ số điện thoại lạ;

Người tự xưng là nhân viên ngân hàng nhưng không làm việc tại quầy;

Người không cung cấp được văn bản, giấy tờ chính thức.

Việc tự chuyển tiền sai đối tượng có thể dẫn đến:

Bị lừa đảo;

Bị yêu cầu trả tiền lần nữa;

Phát sinh tranh chấp, khó chứng minh đã hoàn trả đúng người.

5. Không trả tiền ngay có vi phạm pháp luật không?

Trong trường hợp người nhận tiền chưa hoàn trả vì đang xác minh thông tin, chưa xác định rõ chủ sở hữu hoặc chưa có hướng dẫn chính thức từ ngân hàng/cơ quan có thẩm quyền, thì không bị coi là vi phạm pháp luật.

Chỉ khi:

Chủ sở hữu hợp pháp hoặc cơ quan có thẩm quyền đã yêu cầu hoàn trả;

Người nhận tiền cố tình không trả, sử dụng hoặc chiếm giữ số tiền,

thì mới có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Kết luận

Khi nhận được tiền chuyển khoản nhầm, người nhận không nên hoảng sợ nhưng cũng không được tự ý sử dụng hoặc chuyển trả tùy tiện. Cách an toàn và đúng pháp luật nhất là làm việc trực tiếp tại chi nhánh ngân hàng, yêu cầu lập biên bản hoàn trả rõ ràng. Việc có hay không có công an chứng kiến không phải điều kiện bắt buộc, nhưng người nhận tiền hoàn toàn có quyền yêu cầu quy trình minh bạch để bảo vệ mình khỏi các rủi ro pháp lý về sau.