Được biếu phong bì 5 triệu đồng dịp Tết có bị coi là nhận hối lộ?

Tóm tắt tình huống

Mỗi dịp Tết Nguyên đán, nhiều cá nhân được đối tác, khách hàng biếu quà kèm phong bì tiền mặt, phổ biến ở mức vài triệu đồng, có khi lên đến 10 triệu đồng. Người nhận cho rằng đây chỉ là quà Tết mang tính xã giao, tri ân sau một năm hợp tác, tương tự như biếu quà quê, thực phẩm hay đặc sản. Tuy nhiên, không ít người băn khoăn liệu việc nhận phong bì tiền mặt dịp Tết có thể bị coi là nhận hối lộ, đặc biệt khi người nhận đang giữ chức vụ hoặc có quyền hạn nhất định. Vậy pháp luật quy định như thế nào về vấn đề này?

1. Nhận hối lộ được hiểu như thế nào theo pháp luật?

Theo Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, đưa và nhận hối lộ là một trong các hành vi tham nhũng. Tham nhũng được hiểu là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi.

“Vụ lợi” bao gồm cả:

Lợi ích vật chất (tiền, tài sản);

Lợi ích phi vật chất (ưu ái, bỏ qua vi phạm, tạo điều kiện trái quy định…).

Bên cạnh đó, Bộ luật Hình sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung) quy định tội Nhận hối lộ là hành vi người có chức vụ, quyền hạn trực tiếp hoặc gián tiếp nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích khác để làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu hoặc vì lợi ích của người đưa.

2. Nhận phong bì tiền dịp Tết có mặc nhiên là hối lộ không?

Câu trả lời là không phải mọi trường hợp đều bị coi là nhận hối lộ.

Việc nhận phong bì tiền dịp Tết chỉ bị coi là nhận hối lộ khi hội đủ các yếu tố sau:

Người nhận là người có chức vụ, quyền hạn;

Chức vụ, quyền hạn đó liên quan trực tiếp đến việc giải quyết công việc, lợi ích của người tặng;

Việc tặng – nhận tiền gắn với yêu cầu, điều kiện hoặc sự mong đợi người nhận sẽ:

Giải quyết công việc có lợi;

Ưu ái;

Bỏ qua sai phạm;

Hoặc làm trái quy định pháp luật.

Trong trường hợp này, dù số tiền chỉ là 3–5 triệu đồng, người nhận vẫn có nguy cơ bị xử lý hình sự về tội nhận hối lộ, bởi pháp luật không đặt nặng giá trị tài sản, mà đặt trọng tâm vào bản chất và mục đích của hành vi.

3. Trường hợp nào nhận tiền biếu Tết không bị coi là hối lộ?

Ngược lại, việc nhận phong bì tiền dịp Tết không bị coi là nhận hối lộ nếu đáp ứng các điều kiện sau:

Việc tặng quà chỉ mang tính chất xã giao, chúc Tết thông thường;

Không kèm theo yêu cầu, điều kiện hay sự ràng buộc lợi ích;

Người nhận không có thẩm quyền hoặc không tham gia vào việc giải quyết công việc của người tặng;

Việc tặng – nhận không nhằm mục đích tác động đến quyết định công vụ hoặc hoạt động nghề nghiệp.

Ví dụ, giữa các đối tác làm ăn bình đẳng, không bên nào có quyền chi phối lợi ích pháp lý của bên kia, thì việc tặng quà Tết thông thường không cấu thành hành vi hối lộ.

4. Ranh giới mong manh giữa quà Tết và hối lộ

Thực tế cho thấy, quà Tết bằng tiền mặt tiềm ẩn rủi ro pháp lý cao hơn so với quà tặng thông thường (đặc sản, quà lưu niệm). Trong bối cảnh phòng, chống tham nhũng được siết chặt, nhiều vụ án hình sự đã phát sinh từ những khoản “quà cảm ơn” ban đầu có giá trị không lớn.

Đặc biệt, nếu người nhận:

Giữ chức vụ quản lý;

Có quyền quyết định hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của đối tác;

thì việc nhận phong bì tiền mặt, dù với lý do “quà Tết”, rất dễ bị xem xét dưới góc độ hình sự.

5. Người nhận nên làm gì để tránh rủi ro pháp lý?

Để bảo đảm an toàn pháp lý, người nhận nên:

Từ chối lịch sự các khoản tiền mặt nếu thấy có yếu tố nhạy cảm;

Ưu tiên nhận quà mang tính biểu trưng, giá trị tinh thần;

Không nhận quà từ những người có công việc liên quan trực tiếp đến chức vụ, quyền hạn của mình;

Trường hợp là cán bộ, công chức, viên chức thì cần tuân thủ nghiêm các quy định nội bộ về quà tặng.

Kết luận

Việc được biếu phong bì 5 triệu đồng dịp Tết không đương nhiên bị coi là nhận hối lộ. Tuy nhiên, nếu người nhận có chức vụ, quyền hạn và việc nhận tiền gắn với mục đích vụ lợi hoặc yêu cầu ưu ái cho người tặng, thì hành vi này có thể bị xử lý hình sự. Trong bối cảnh pháp luật phòng, chống tham nhũng ngày càng nghiêm khắc, việc thận trọng khi nhận quà Tết, đặc biệt là tiền mặt, là cần thiết để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.