Chồng mất, vợ có quyền để lại thừa kế căn nhà cho cháu họ?

Tóm tắt tình huống

Cha mất đã 5 năm, không để lại di chúc. Mẹ hiện muốn để lại căn nhà chung của gia đình cho một người cháu họ mồ côi, được bà thương như con ruột. Ba người con ruột lo ngại quyền lợi của mình bị ảnh hưởng và đặt câu hỏi: Mẹ có quyền để lại thừa kế căn nhà cho cháu họ hay không?

1. Xác định căn nhà là tài sản chung hay riêng

Theo Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân, bao gồm quyền sử dụng đất và nhà ở, được xác định là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp được thừa kế riêng hoặc tặng cho riêng.

Trong tình huống này, căn nhà do cha mẹ cùng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân nên được xác định là tài sản chung, dù hiện nay cha đã mất.

Vì vậy, căn nhà phải được chia làm hai phần bằng nhau:

1/2 thuộc phần di sản của người cha

1/2 thuộc quyền sở hữu riêng của người mẹ

2. Phần di sản của người cha được chia thế nào?

Do người cha không để lại di chúc, nên phần di sản của ông sẽ được chia theo thừa kế theo pháp luật, căn cứ Điều 650 và Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

Những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất bao gồm:

Vợ (mẹ)

Các con ruột (ba anh chị em)

Như vậy, 1/2 căn nhà (phần của người cha) sẽ được chia đều cho mẹ và ba người con, mỗi người hưởng phần bằng nhau. Phần này mẹ không có quyền tự ý cho người khác, kể cả cháu họ.

3. Người mẹ có quyền định đoạt phần tài sản của mình không?

Đối với 1/2 căn nhà thuộc sở hữu riêng của mẹ, pháp luật hoàn toàn tôn trọng quyền định đoạt của người mẹ.

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có quyền để lại tài sản của mình cho bất kỳ ai, miễn là:

Minh mẫn, sáng suốt

Không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép

Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội

Hình thức di chúc hợp lệ

Trong trường hợp này, mẹ có quyền lập di chúc để lại phần tài sản của mình cho cháu họ, dù cháu không thuộc hàng thừa kế theo pháp luật.

4. Các con ruột có được “giữ phần” bắt buộc không?

Một điểm quan trọng cần lưu ý là thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, được quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Theo đó, chỉ những người sau mới được hưởng ít nhất 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, dù không được chỉ định trong di chúc:

Con chưa thành niên

Cha, mẹ

Vợ hoặc chồng của người chết

Trong tình huống này:

Cha đã mất

Ba người con đều đã trưởng thành, có khả năng lao động
→ Không thuộc diện thừa kế bắt buộc

Do đó, nếu mẹ lập di chúc hợp pháp, ba người con không có căn cứ pháp lý để yêu cầu chia phần tài sản thuộc quyền của mẹ.

5. Kết luận

Tóm lại, trong trường hợp này:

1/2 căn nhà (phần của người cha): phải chia theo pháp luật cho mẹ và các con, không thể cho cháu họ

1/2 căn nhà (phần của người mẹ): mẹ có toàn quyền lập di chúc để lại cho cháu họ

Nếu các con lo ngại việc định đoạt tài sản ảnh hưởng đến quyền lợi chung, nên:

Trao đổi thẳng thắn, tôn trọng nguyện vọng của mẹ

Đề nghị lập di chúc rõ ràng, công chứng hợp pháp

Tránh tranh chấp phát sinh sau này gây rạn nứt tình cảm gia đình

Trong trường hợp không thể thống nhất, các bên có quyền yêu cầu tòa án giải quyết phần di sản của người cha theo đúng quy định pháp luật.