Chị vay tiền bố mẹ không trả — Em trai có quyền đòi thay không?

Tóm tắt tình huống

Gia đình có hai chị em. Trước khi qua đời, bố mẹ đã cho chị gái vay 900 triệu đồng để mua nhà, có chứng từ chuyển khoản làm bằng chứng. Tuy nhiên, sau khi bố mẹ mất và không để lại di chúc, chị gái vẫn chưa hoàn trả khoản tiền này. Em trai muốn đòi lại tiền theo mong muốn trước đây của bố mẹ, nhưng chị cho rằng nếu có trả thì chỉ trả một nửa vì đây là di sản chung, hai anh em mỗi người một phần. Vậy pháp luật quy định thế nào?

Khoản tiền cho vay có phải di sản thừa kế không?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, di sản thừa kế bao gồm tài sản và quyền tài sản của người đã chết. Trong trường hợp này, nếu có căn cứ chứng minh bố mẹ cho chị gái vay tiền (ví dụ: chứng từ chuyển khoản, tin nhắn, giấy vay, lời khai…), thì quyền đòi nợ đối với khoản 900 triệu đồng được xem là quyền tài sản của bố mẹ và trở thành di sản thừa kế.

Điều này có nghĩa là sau khi bố mẹ qua đời, khoản nợ chưa thanh toán không “mất đi” mà được chuyển sang cho những người thừa kế tiếp nhận.

Không có di chúc thì chia thế nào?

Do bố mẹ mất mà không để lại di chúc, di sản sẽ được chia theo pháp luật. Theo quy định về hàng thừa kế, con ruột thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần bằng nhau.

Như vậy, nếu chỉ có hai chị em là người thừa kế, quyền đòi khoản nợ 900 triệu đồng sẽ được chia đều, mỗi người có quyền đối với một nửa giá trị.

Nói cách khác, em trai không thể yêu cầu nhận toàn bộ 900 triệu chỉ dựa vào lời nói miệng trước đây của bố mẹ, vì lời hứa không được lập thành di chúc hoặc văn bản tặng cho hợp pháp thì không có giá trị pháp lý ràng buộc.

Em trai có được đòi nợ thay bố mẹ không?

Người thừa kế có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản thuộc di sản. Vì vậy, em trai hoàn toàn có thể yêu cầu chị gái thanh toán khoản nợ — nhưng chỉ trong phạm vi phần quyền thừa kế của mình, trừ khi hai bên thỏa thuận khác.

Nếu chị gái không hợp tác, em trai có thể khởi kiện ra Tòa án yêu cầu xác định di sản thừa kế và buộc thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo quy định.

Chị gái nói “chỉ trả một nửa” có đúng không?

Về nguyên tắc pháp lý, lập luận này có cơ sở nếu khoản tiền được xác định là di sản và hai người là đồng thừa kế duy nhất. Khi đó, nghĩa vụ thanh toán sẽ gắn với việc phân chia di sản, tức chị gái có thể phải thanh toán phần tương ứng cho em trai.

Tuy nhiên, nếu chứng minh được có thỏa thuận khác (ví dụ bố mẹ tặng riêng cho em trai sau khi trả nợ, có văn bản hoặc chứng cứ rõ ràng), thì cách chia có thể thay đổi.

Nên xử lý thế nào để tránh tranh chấp kéo dài?

Trước tiên, hai bên nên trao đổi và lập văn bản thỏa thuận về việc xử lý khoản nợ để tránh kiện tụng. Nếu không đạt được thống nhất, em trai có thể nộp đơn khởi kiện yêu cầu chia di sản và giải quyết nghĩa vụ trả nợ.

Việc chuẩn bị chứng cứ như sao kê ngân hàng, tài liệu liên quan đến khoản vay, lời khai người làm chứng sẽ rất quan trọng trong quá trình giải quyết.

Kết luận

Khoản tiền chị gái vay bố mẹ nếu chưa trả sẽ được xem là di sản thừa kế dưới dạng quyền đòi nợ. Khi không có di chúc, di sản được chia theo pháp luật và em trai có quyền yêu cầu thanh toán phần tương ứng. Để bảo vệ quyền lợi, nên giải quyết bằng thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án phân xử khi cần thiết.