Cha mẹ để lại di chúc không rõ ràng, chia thừa kế thế nào?

Tóm tắt tình huống

Một gia đình có cha mẹ lập di chúc chung đã được công chứng, trong đó để lại toàn bộ tài sản cho ba người con. Tuy nhiên, nội dung di chúc diễn đạt chưa cụ thể, không xác định rõ phần tài sản mỗi người được hưởng hoặc cách phân chia. Sau khi cha mẹ qua đời, ba anh em phát sinh cách hiểu khác nhau, dẫn đến tranh chấp về việc chia thừa kế. Câu hỏi đặt ra là: di chúc có còn hiệu lực hay phải chia theo pháp luật?

Di chúc không rõ ràng có bị vô hiệu không?

Theo Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015, khi nội dung di chúc không rõ ràng dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau, những người thừa kế theo di chúc phải cùng nhau giải thích nội dung dựa trên ý chí thực sự của người lập di chúc trước khi qua đời.

Điều này có nghĩa là di chúc không đương nhiên bị vô hiệu chỉ vì nội dung chưa cụ thể. Pháp luật ưu tiên tôn trọng ý chí của người để lại di sản, nên trước hết các đồng thừa kế cần thống nhất cách hiểu phù hợp với mong muốn của cha mẹ.

Việc giải thích có thể căn cứ vào nhiều yếu tố như lời nói trước đây của cha mẹ, hoàn cảnh sinh hoạt, ai là người trực tiếp chăm sóc, các tài liệu, thư từ, hoặc nhân chứng liên quan.

Khi các đồng thừa kế không thống nhất được thì làm gì?

Trong trường hợp các bên không thể đạt được sự đồng thuận, bất kỳ người thừa kế nào cũng có quyền yêu cầu Tòa án giải thích nội dung di chúc và phân chia di sản.

Tòa án sẽ xem xét toàn bộ chứng cứ để xác định ý chí thực sự của người lập di chúc. Nếu một phần nội dung có thể giải thích được thì phần đó vẫn có hiệu lực.

Ngược lại, nếu có phần không thể xác định ý chí thì phần đó sẽ bị coi là không có hiệu lực và được chia theo quy định thừa kế theo pháp luật.

Phần di sản không rõ sẽ chia theo pháp luật ra sao?

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, nếu phải chia theo pháp luật thì những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau. Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm vợ hoặc chồng, cha mẹ và các con của người chết.

Trong trường hợp chỉ còn ba người con, phần di sản không được di chúc xác định rõ sẽ được chia đều cho ba người, trừ khi có thỏa thuận khác.

Lưu ý quan trọng để tránh tranh chấp

Thực tế cho thấy, tranh chấp thừa kế thường phát sinh khi di chúc viết chung chung hoặc không mô tả rõ tài sản. Vì vậy, khi xử lý trường hợp di chúc không rõ ràng, gia đình nên ưu tiên thương lượng để giữ gìn quan hệ huyết thống, tránh kéo dài kiện tụng.

Nếu cần, có thể nhờ luật sư hoặc công chứng viên hỗ trợ giải thích và lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản để đảm bảo tính pháp lý.

Kết luận

Di chúc không rõ ràng không đồng nghĩa với việc vô hiệu. Pháp luật cho phép các đồng thừa kế cùng giải thích theo ý chí của người đã mất. Chỉ khi không thể xác định hoặc không đạt được sự thống nhất thì phần liên quan mới chia theo pháp luật hoặc do Tòa án giải quyết. Việc chủ động trao đổi, minh bạch và tôn trọng ý nguyện của cha mẹ là chìa khóa để hạn chế tranh chấp.