Cha mất khi chưa trả hết tiền mua nhà, có được chia thừa kế không?

Tóm tắt tình huống

Người cha ký hợp đồng mua căn nhà hình thành trong tương lai và đã thanh toán 70% giá trị nhưng chưa nhận nhà thì qua đời, không để lại di chúc. Các con băn khoăn liệu quyền liên quan đến hợp đồng mua nhà có được coi là di sản để chia thừa kế hay phải chờ hoàn tất thanh toán và nhận nhà mới được chia.

Quyền tài sản từ hợp đồng mua nhà có phải di sản thừa kế?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, tài sản bao gồm cả tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai, cũng như các quyền tài sản có thể định giá bằng tiền. Vì vậy, dù căn nhà chưa hoàn thành hoặc chưa bàn giao, quyền phát sinh từ hợp đồng mua bán (quyền yêu cầu giao nhà, quyền tiếp tục thực hiện hợp đồng, quyền hưởng giá trị căn nhà…) vẫn được coi là tài sản hợp pháp.

Khi người cha qua đời, các quyền và nghĩa vụ này trở thành di sản thừa kế. Nói cách khác, di sản không phải là căn nhà cụ thể (vì chưa xác lập quyền sở hữu) mà là quyền tài sản và nghĩa vụ theo hợp đồng mua bán.

Có cần đợi trả hết tiền mới được chia thừa kế?

Pháp luật không yêu cầu phải hoàn thành nghĩa vụ thanh toán mới được xác định di sản. Ngay tại thời điểm người mua chết, quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng đã tồn tại và có thể được phân chia.

Tuy nhiên, khi nhận di sản, người thừa kế cũng đồng thời nhận nghĩa vụ tương ứng, bao gồm việc thanh toán phần tiền còn lại cho chủ đầu tư theo hợp đồng.

Ai được hưởng di sản trong trường hợp không có di chúc?

Nếu người cha mất không để lại di chúc, di sản được chia theo pháp luật. Hàng thừa kế thứ nhất gồm:

Vợ hoặc chồng;

Cha mẹ ruột;

Các con.

Những người này được hưởng phần di sản bằng nhau, trừ khi có thỏa thuận khác.

Cách phân chia quyền tài sản từ hợp đồng mua nhà

Trên thực tế, các đồng thừa kế có thể lựa chọn một trong các phương án:

Thỏa thuận giao cho một người tiếp tục hợp đồng: Người này thanh toán phần tiền còn lại, nhận nhà và hoàn trả giá trị cho các đồng thừa kế khác theo tỷ lệ.

Cùng đứng tên kế thừa hợp đồng: Tất cả cùng thực hiện nghĩa vụ thanh toán và cùng sở hữu căn nhà khi được cấp giấy chứng nhận.

Yêu cầu Tòa án phân chia: Nếu không thống nhất được, có thể khởi kiện để giải quyết tranh chấp thừa kế.

Thủ tục cần thực hiện

Thông thường, gia đình cần:

Lập văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức công chứng;

Làm việc với chủ đầu tư để chuyển thông tin bên mua sang người thừa kế;

Tiếp tục thanh toán theo tiến độ;

Hoàn tất thủ tục nhận bàn giao và cấp giấy chứng nhận sau này.

Lưu ý quan trọng

Người thừa kế nên kiểm tra kỹ hợp đồng mua bán để biết rõ điều khoản chuyển giao quyền, nghĩa vụ khi bên mua qua đời. Ngoài ra, cần xác định rõ khoản nợ còn lại để tránh tranh chấp về nghĩa vụ tài chính.

Kết luận

Khi người mua nhà qua đời mà chưa thanh toán hết tiền, quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng mua bán vẫn được coi là di sản thừa kế và có thể phân chia ngay, không cần chờ nhận nhà. Tuy nhiên, người thừa kế phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ thanh toán còn lại nếu muốn nhận quyền lợi từ hợp đồng.